Azbest według dyrektywy unijnej

Czym jest azbest?

Azbest to wspólna nazwa grupy naturalnie występujących minerałów krzemianowych o budowie włóknistej. Cechą charakterystyczną jest to, że włókna azbestu dają się rozdzielać na coraz cieńsze włókienka — niewidoczne gołym okiem i łatwo unoszące się w powietrzu. Właśnie te respirabilne włókna (długie, cienkie, trwałe) stanowią zagrożenie dla zdrowia.

Azbest był przez dziesięciolecia ceniony za wyjątkowe właściwości:

• Odporność na wysoką temperaturę i ogień (niepalny)
• Odporność chemiczna — na kwasy i zasady
• Wytrzymałość mechaniczna na rozciąganie
• Niskie przewodnictwo cieplne i elektryczne (izolacja)
• Niska cena i łatwość pozyskania

Dwie grupy mineralogiczne — sześć regulowanych odmian

Dyrektywa 2009/148/WE obejmuje sześć rodzajów azbestu, podzielonych na dwie grupy:

Grupa	Odmiana	Nazwa potoczna
Serpentyny	chryzotyl	azbest biały
Amfibole	krokidolit	azbest niebieski
Amfibole	amozyt (gruneryt)	azbest brązowy
Amfibole	antofyllit	—
Amfibole	tremolit	—
Amfibole	aktynolit	—

Chryzotyl (azbest serpentynowy) ma włókna giętkie, zakrzywione i stanowił ok. 90% azbestu używanego na świecie. Odmiany amfibolowe (zwłaszcza krokidolit) mają włókna proste, sztywne i igiełkowate — uważane są za szczególnie groźne, ponieważ trudniej usuwa je naturalny mechanizm oczyszczania płuc.

Gdzie spotykamy azbest?

Wyroby zawierające azbest dzieli się na dwie klasy:

• Klasa I — wyroby "miękkie" (słabozwiązane): zawierają zwykle ponad 20% azbestu w luźnym spoiwie, łatwo uwalniają włókna. Przykłady: natryskowe izolacje ogniochronne, sznury i tkaniny azbestowe, izolacje rurociągów, masy izolacyjne.
• Klasa II — wyroby "twarde" (mocnozwiązane): azbest jest trwale związany w spoiwie (np. cemencie), pyli mniej, dopóki nie zostanie mechanicznie naruszony. Przykłady: płyty azbestowo-cementowe (popularny eternit — pokrycia dachowe i elewacyjne), rury azbestowo-cementowe, płytki podłogowe.

Największe ryzyko powstaje podczas cięcia, łamania, wiercenia, kruszenia i demontażu tych wyrobów — wtedy do powietrza trafiają miliony respirabilnych włókien.

Dlaczego azbest jest dziś zakazany?

W Unii Europejskiej wprowadzanie azbestu do obrotu i jego stosowanie jest zakazane (w większości państw od początku lat 90., w całej UE od 2005 r.). Pozostał jednak ogromny bilans historyczny — azbest wbudowany w budynki, instalacje i infrastrukturę. Dlatego dziś kluczowe jest nie jego użycie, lecz bezpieczne usuwanie i unieszkodliwianie. Tym zajmuje się ten kurs.